Reforma me fokus në rivlerësimin (vetting) e magjistratëve synonte të pastronte sistemin nga korrupsioni dhe lidhjet me krimin. Megjithatë, procesi është shndërruar në një instrument për kontroll politik:
- Raporti i ISP thotë se “politika është kundër një implementimi cilësor të reformës… e konsideron si mjet për presion dhe shantazh ndaj kundërshtarëve politikë” aktualitet.al.
- Vettingu më tepër vlerëson pasuritë dhe letra sesa profesionalizmin, duke çuar në largime masive, por jo në ngritje të drejtësisë efektive .
- Me mbi 50% të magjistratëve larguar dhe pa zëvendësim adekuat, sistemi tani ka mungesë të madhe negatifisht të ndjeshme dhe i demoralizuar .
Një përdorues reddit e përmbledh shkurt:
“She removed and changing the prosecutors of all major political cases… Officials were recorded buying votes and they got promoted.” en.wikipedia.org+2reddit.com+2aktualitet.al+2
2. Institucionet e reja – të varura dhe pa transparencëKrijimi i KPK, KED, KLP, SPAK dhe OMN ishte parashikuar si themel për pavarësi. Por në praktikë:
- KPK dhe KED kanë mungesë transparence, shpesh janë sekretuar nga media dhe publiku exit.al+3en.wikipedia.org+3exit.al+3.
- Institucionet të cilat ngrihen me vendim politik rrezikojnë të jenë prehje influencash partiake .
- Gjykatat e administrimit dhe apelimi shpesh rrëzojnë vendimet e KED për mospërzgjedhje si për shembull, kthimin e kandidaturës së Zhaklina Petos tek Gjykata e Apelit exit.al.
3. Politizimi i drejtësisë – selektiv kundër kundërshtarëve
Përveç se procesi është i kontrolluar politikisht, drejtësia aplikohet me dystandarde:
- Çështjet e zyrtarëve të lartë partiakë, si Veliaj, shpesh bllokohen ose marrin trajtim më të lehtë .
- Mbështetësit e SPAK po e vlerësojnë atë si ndër institucionet më të besueshme, por institucionet janë nen kërcënim atmosfere politike .
- Freedom House shënon jo-pavarësi në veprimet e SPAK-ut dhe vonesa prej mbi 3.5 vjet në gjykata për shkaqe dhe arsye të ndryshme .
Mungesa e vullnetit politik për pavarësi reale
Pavarësia e sistemit kërkon vullnet të fortë politik, që aktualisht mungon:
- Raportet e ISP ngrenë shqetësimin se reformës mund t’i mungojë serioziteti, dhe se vettingu është mjet kontrolli nga kryeministri .
- Analizat flasin për “klimë të bëre nga kryeministri për inflikim, me gjyqtarë tashmë të sulmuar politikisht” .
Pasojat negative – prishja e besueshmërisë dhe efikasitetit
- Me mungesën e magjistratëve, ka ngjarje të vonuara të dosjeve, kontradita në procedura dhe humbje të besimit të publikut en.wikipedia.org+1en.wikipedia.org+1.
- Pa një gjyqësor efikas dhe të pandikuar politikanët dhe kriminelët e organizuar thonë që “vazhdojnë të fshihen” pas boshllëqeve në sistem .
Përmbledhje: pse reforma dështoi
| Faktor | Çka ndodhi | Pasojat |
|---|---|---|
| Vetting politizues | Filtrat vendosen nga politika, jo cilësia | Sistem jo i besueshëm, përfundimtar |
| Institucione jo-taftuar | Imazh i pavarësisë, por kontroll i brendshëm | Mungesë transparence, rishqyrtime gjyqësore |
| Politizimi i çështjeve | Largohen kundërshtarët, protektorët mbeten | Drejtësi selektive |
| Demoralizim & mungesë magjistratësh | Largime masive, mungesa të mëdha në sistem | Vonesa gjyqësore, pabarazi |
| Besimi publik në rrëzim | Debatet politike më të forta se ligji | BE kërkon institucione besuese e të gatshme |
Pse është e rëndësishme për integrimin në BE
Kusht kryesor: BE kërkon gjyqësor të pavarur, transparent dhe efikas. Kjo kërkon reforma të thella, jo vetëm resh këto procedura perfomative.
- Besueshmëria: Pa një sistem që funksionon me standarde të barabarta për të gjithë, vendet anëtare nuk do të pranojnë Shqipërinë në BE.
- Kyçi për drejtësi gjithëpërfshirëse: Reforma duhet të krijojë institucione që i rezistojnë influencës politike, me fakte dhe rezultate reale, jo vetëm propagandë.
Qeveria Rama ka nisur reforma në drejtësi me vettingu dhe institucione të reja, por pa përmbushje të vërtetë—etike dhe të plotë. Pa një sistem që është i pafryer politikisht, pa transparence dhe me besueshmëri publike, nuk është e mundur të plotësohen kushtet për integrim të sinqertë në BE. Tani reformës i duhet rivlerësim: institucionet të respektojnë ngritjen e një drejtësie reale, jo të rrëshqas në fitime politike.
